Jak wybrać tylną przerzutkę do roweru? Przewodnik po grupach szosowych, MTB i gravelowych

Tylna przerzutka to ważny element napędu. To właśnie na nią patrzymy najczęściej, kupując rower. Uszkodzenie tylnej przerzutki to także jedna z najczęstszych awarii. Jak dobrać przerzutkę tylną, by napęd chodził bezproblemowo? 

Przerzutka tylna jest kluczowym elementem napędu w rowerze.

 Jak jest zbudowana i do czego służy tylna przerzutka?

Tylna przerzutka odpowiada za „przerzucanie” łańcucha między zębatkami w kasecie zainstalowanej w kole napędowym - to dzięki temu możliwa jest zmiana biegów w rowerze. Taki mechanizm może obsługiwać od 5 do nawet 13 koronek. Składa się z korpusu (z umieszczoną w jego wnętrzu sprężyną) oraz wózka odpowiadającego za napięcie łańcucha. Zmiana biegów odbywa się za pomocą manetki umieszczonej na kierownicy, a całość połączona jest stalową linką. 

Warto pamiętać, że innym typem przerzutki tylnej jest mechanizm planetarny, który stosuje się zwykle w jednośladach miejskich. W jego przypadku cała konstrukcja odpowiadająca za zmianę przełożeń ukryta jest w piaście.

 Jak dopasować przerzutkę do roweru?

Wybierając tylną przerzutkę do roweru, w pierwszej kolejności powinniśmy zwrócić uwagę na jej przeznaczenie. Najwięksi producenci podzespołów rowerowych opracowują swoje konstrukcje z myślą o różnych grupach użytkowników. Np. w ofercie marki Shimano znajdziemy serie sprzętu do rowerów szosowych, górskich, miejskich i turystycznych. Niektóre z nich (zwłaszcza z niższych grup) są bardziej uniwersalne - sprawdzą się zarówno w góralach, jak i jednośladach crossowych i turystycznych (np. serie Shimano Tourney, Alivio i Acera).

Shimano, SRAM i Campagnolo stosują różne skoki linki (cable-pull ratio) oraz – w wersjach elektronicznych – odmienne protokoły komunikacji, dlatego manetki i przerzutki różnych marek zwykle nie współpracują ze sobą. Korby, łańcuchy i kasety są w większości wymienne między markami, ale to właśnie manetka i przerzutka wymagają zgodności systemowej.

• Shimano – skok linki różni się między MTB i szosą, a nawet między generacjami tej samej liczby biegów.
• SRAM – ten sam skok linki dla szosy i MTB, co ułatwia budowy typu "mullet".
• Campagnolo – kompatybilne części oznaczone są literą w kwadratowym symbolu. Takie samo oznaczenie na komponentach gwarantuje współpracę.
• Istnieją wyjątki (np. dawne miksy Shimano/SRAM), a konwertery skoku linki (Ratio Components, JTek, Wolf Tooth) pozwalają łączyć niekompatybilne systemy.

 Tylne przerzutki z różnych grup osprzętu od Shimano

Wyróżnia się rózne modele przerzutek (grupy osprzętu) skierowane do amatorów lub bardziej zaawansowanych rowerzystów, a także wysokiej klasy podzespoły dla zawodowców. Np. wśród komponentów Shimano do jazdy szosowej mamy do wyboru aż 7 serii + częściowo pasujący do nich CUES. Kolejne 12 linii produktowych opracowano z myślą o rowerzystach MTB. Poszczególne grupy różnią się wytrzymałością, masą i oczywiście rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Obsługują też różne zakresy przełożeń i pasują do różnych układów zębatek. Nowinki techniczne w pierwszej kolejności pojawiają się w górnych seriach, a po kilku latach są implementowane do mniej zaawansowanych grup.

Kompatybilność napędów rowerowych

Kompatybilny zakres przełożeń tylnej przerzutki

Najważniejszą kwestią podczas wyboru przerzutki jest dopasowanie jej do liczby zębatek i zębów, w które wyposażona jest kaseta. Całość powinna być też odpowiednio dobrana do manetki lub klamkomanetki na kierownicy. I tak np. najwyższe szosowe serie Shimano Dura Ace i Ultegra obsługują mechanizmy 11-rzędowe, a górskie modele Acera i Altus, które stworzono z myślą o amatorach, przeznaczone są do kaset 9-cio rzędowych. Więcej na ten temat w dalszej części tekstu.

 Czym jest pojemność tylnej przerzutki?

Ważnym elementem przerzutki jest wózek, który znajduje się w dolnej części zmieniarki. Na ten element składa się para metalowych płytek łączących dwa zębate kółeczka. Jego zadaniem jest naprężanie łańcucha i zapobieganie jego spadaniu z zębatek. 

Pojemność przerzutki tylnej to parametr określający maksymalną różnicę w wielkości zębatek, z jaką potrafi bezpiecznie współpracować dany mechanizm. Wartość ta ściśle wiąże się z długością wózka przerzutki – im dłuższa klatka (SS, GS, SGS), tym więcej nadmiarowego luzu łańcucha potrafi ona napiąć podczas zmian przełożeń.  

Jak obliczyć wymaganą pojemność przerzutki?

Aby precyzyjnie dobrać długość wózka do posiadanego napędu, należy zastosować uniwersalny wzór matematyczny. Obliczenie wymaga zsumowania różnicy wielkości zębatek na tylnej kasecie oraz różnicy wielkości przednich tarcz mechanizmu korbowego.

Otrzymany wynik całkowity należy porównać ze specyfikacją techniczną danego modelu przerzutki. Dla przykładowej szosowej przerzutki 11–rzędowej marki Shimano, wersja z krótkim wózkiem (SS) obsługuje maksymalnie 35 zębów, natomiast wariant ze średnim wózkiem (GS) przyjmuje do 39 zębów. W powyższym scenariuszu obliczeniowym (37T) konieczny jest wybór modelu GS. Chociaż producenci podają zazwyczaj bardzo zachowawcze wartości pojemności, oficjalnie nie zaleca się ich przekraczania podczas kompletowania osprzętu.  

 Jak założyć tylną przerzutkę w rowerze?

Sposób mocowania tylnej przerzutki to kluczowy parametr decydujący o precyzji działania napędu oraz bezpieczeństwie samej ramy. Połączenie to realizuje się najczęściej za pośrednictwem haka przerzutki – specjalnego, aluminiowego elementu, który pełni funkcję bezpiecznika. W przypadku uderzenia lub zakleszczenia gałęzi hak ma za zadanie wygiąć się lub pęknąć, chroniąc tym samym o wiele droższą przerzutkę i karbonową bądź aluminiową ramę przed zniszczeniem.

Ewolucja konstrukcji rowerowych doprowadziła do powstania kilku standardów montażowych, od rozwiązań stricte budżetowych, po wysoce zaawansowane systemy bezpośrednie.

 W skrócie: o czym musimy pamiętać, wybierając tylną przerzutkę?

• Napędy Shimano i SRAM działają nieco inaczej - różnica dotyczy długości linki uwalnianej przez manetkę. System Shimano opracowano w ten sposób, by jeden milimetr przesunięcia linki na manetce skutkował zmianą pozycji przerzutki o 2 mm. Mechanizmy firmy SRAM (ESP) działają tak, że wysunięcie linki o 1 mm skutkuje przesunięciem przerzutki również o 1 mm.
• Zdecydowanie powinniśmy łączyć ze sobą osprzęt z tych samych grup i tej samej generacji. W przeciwnym razie możemy mieć kłopoty.
• Tylna przerzutka musi mieć wózek o odpowiedniej długości. Krótki wózek (SS) stosuje się w napędach szosowych lub w niektórych rowerach do DH (np. przerzutki tylne Shimano Saint). Średni wózek (GS) wykorzystuje się na przykład w napędach 2x10. Długi używa się (jeszcze) z trzema blatami.
• Sprzęgło. Niektóre przerzutki, zwłaszcza te z wyższych grup, wyposażone są w mechanizm, który usztywnia wózek. Dzięki temu łańcuch ma mniejsze szanse, by spaść z tarczy, a sam napęd chodzi znacznie ciszej. Jeśli zależy Ci na lepszym działaniu całości, powinieneś wybrać to rozwiązanie. Jest ono stosowane w większości grup MTB i niektórych szosowych (np. Ultegra RX).

Wybierając tylną przerzutkę, trzeba zwrócić uwagę na wiele elementów.

Hierarchia tylnych przerzutek szosowych od Shimano (grupy mechaniczne)

Poniżej podpowiadamy, w jaki sposób wybrać przerzutkę tylną w najważniejszych grupach japońskiego Shimano.

 Hierarchia tylnych przerzutek MTB od Shimano

Producenci często mieszają ze sobą części z poszczególnych grup. Dlatego zdarza się, że przerzutka tylna jest z wyższej grupy niż manetka. Oczywiście musi zgadzać się liczba obsługiwanych biegów. Część rowerzystów uważa, że napęd najlepiej chodzi, gdy jest homogeniczny.

Poniżej przedstawiamy zestawienie przerzutek tylnych najważniejszych grup od Shimano, największego producenta osprzętu do rowerów górskich.

Hierarchia tylnych przerzutek gravelowych od Shimano

Shimano ma dedykowaną linię do gravela – GRX, która w ostatnich latach przeszła istotną ewolucję, przechodząc na 12-rzędowe kasety oraz zyskując bezprzewodową wersję Di2. Poniżej przedstawiamy zestawienie najważniejszych przerzutek tylnych z tej rodziny.